Thời gian làm bài: 120 phút

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

“Bữa tiệc nào rồi cũng tàn, cuộc vui nào rồi cũng đến lúc chia tay.
Chỉ có Tổ quốc, chỉ có Nhân dân là vĩnh cửu.”
(Theo Nguyễn Đình Thi)

Câu 1 (0,5 điểm): Chỉ ra phương thức biểu đạt chính trong đoạn văn.
Câu 2 (0,5 điểm): Xác định phép tu từ nổi bật trong câu “Bữa tiệc nào rồi cũng tàn, cuộc vui nào rồi cũng đến lúc chia tay”.
Câu 3 (1,0 điểm): Đoạn văn gợi nhắc đến giá trị vĩnh cửu nào?
Câu 4 (1,0 điểm): Anh/chị rút ra bài học gì cho bản thân từ đoạn trích?

II. LÀM VĂN (7,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm) – Nghị luận xã hội
Từ nội dung đoạn trích phần Đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về lòng yêu nước của thế hệ trẻ hôm nay.

Câu 2 (5,0 điểm) – Nghị luận văn học
Phân tích vẻ đẹp hình tượng người anh hùng trong “Hịch tướng sĩ” (Trần Quốc Tuấn). Qua đó, nêu nhận xét về tư tưởng yêu nước trong văn học trung đại Việt Nam.

🔎 GIẢI CHI TIẾT – ĐỀ THI CUỐI KỲ II NGỮ VĂN 10 (ĐỀ SỐ 3)

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Câu 1 (0,5 điểm):
Phương thức biểu đạt chính: nghị luận (bộc lộ tư tưởng, suy ngẫm).

Câu 2 (0,5 điểm):
Phép tu từ: ẩn dụ + điệp cấu trúc. “Bữa tiệc nào rồi cũng tàn, cuộc vui nào rồi cũng đến lúc chia tay” → diễn đạt quy luật của đời sống bằng hình ảnh quen thuộc.

Câu 3 (1,0 điểm):
Đoạn văn gợi nhắc đến giá trị vĩnh cửu là: Tổ quốc và Nhân dân. Mọi cuộc vui, sự kiện đều tạm thời, nhưng Tổ quốc – Nhân dân là bất diệt.

Câu 4 (1,0 điểm):
Bài học rút ra:

• Cần sống có lý tưởng gắn bó với dân tộc, với đất nước.
• Biết trân trọng, cống hiến cho cộng đồng thay vì chỉ theo đuổi niềm vui cá nhân.
• Trách nhiệm của tuổi trẻ là kế thừa và phát huy truyền thống yêu nước.

II. LÀM VĂN (7,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm) – Nghị luận xã hội

Đoạn văn mẫu (~200 chữ):

Trong cuộc sống, niềm vui cá nhân thường đến rồi đi, nhưng có một giá trị trường tồn – đó chính là Tổ quốc và Nhân dân. Lòng yêu nước của thế hệ trẻ hôm nay cần được thể hiện bằng nhiều cách khác nhau. Trước hết, đó là sự cố gắng học tập, rèn luyện bản thân để trở thành công dân hữu ích, có tri thức và nhân cách. Yêu nước còn là sống có trách nhiệm: tuân thủ pháp luật, giữ gìn môi trường, bảo vệ di sản văn hóa, sẵn sàng sẻ chia khó khăn với cộng đồng. Trong thời đại hội nhập, lòng yêu nước còn thể hiện ở khát vọng đưa đất nước phát triển sánh vai cùng bạn bè năm châu. Mỗi bạn trẻ cần tránh lối sống thờ ơ, chỉ biết hưởng thụ cá nhân. Lòng yêu nước không xa vời mà bắt đầu từ những hành động nhỏ hằng ngày. Khi thế hệ trẻ nuôi dưỡng tình yêu Tổ quốc, đất nước sẽ có thêm sức mạnh để trường tồn và phát triển.

Câu 2 (5,0 điểm) – Nghị luận văn học

Đề: Phân tích vẻ đẹp hình tượng người anh hùng trong Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn). Qua đó, nêu nhận xét về tư tưởng yêu nước trong văn học trung đại Việt Nam.

Mở bài

Trong kho tàng văn học dân tộc, thời Trần được xem là một trong những giai đoạn rực rỡ nhất của lịch sử chống ngoại xâm. Dân tộc ta đã ba lần đánh bại quân Nguyên – Mông hùng mạnh, để lại những chiến công vang dội. Trong bối cảnh lịch sử ấy, Trần Quốc Tuấn không chỉ là một vị tướng tài ba mà còn là một nhà văn, nhà tư tưởng lớn. Hịch tướng sĩ của ông được coi là bản anh hùng ca bất hủ, không chỉ khích lệ tinh thần chiến đấu mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng nhiều thế hệ. Qua tác phẩm, hình tượng người anh hùng yêu nước được khắc họa đậm nét, đồng thời thể hiện tư tưởng yêu nước tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam.

Thân bài

1. Nỗi đau và trách nhiệm của người anh hùng trước vận nước

Ngay từ những dòng đầu của Hịch tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn đã bộc lộ nỗi đau xé lòng trước cảnh đất nước bị giặc ngoại xâm đe dọa. Ông day dứt, trăn trở khi nghĩ đến cảnh giặc “nghênh ngang ngoài bãi”, “sỉ nhục triều đình”, “vòi vĩnh của cải, châu báu”. Nỗi đau ấy không chỉ là cảm xúc cá nhân, mà còn là nỗi niềm của một con người mang trọng trách gánh vác sơn hà xã tắc. Ở Trần Quốc Tuấn, ta thấy hình tượng người anh hùng không cho phép mình thờ ơ trước nỗi nguy vong của dân tộc.

Sự lo lắng, căm phẫn và trăn trở ấy chính là biểu hiện cao đẹp của lòng yêu nước. Người anh hùng chân chính không sống cho riêng mình, mà luôn lấy vận mệnh đất nước làm lẽ sống. Nỗi đau của dân, của nước cũng chính là nỗi đau của ông.

2. Lý tưởng và khát vọng độc lập dân tộc

Hình tượng người anh hùng trong Hịch tướng sĩ còn hiện lên với khát vọng cháy bỏng về một đất nước độc lập, hùng cường. Ông vạch rõ tội ác của giặc, đồng thời so sánh giữa nỗi nhục mất nước và niềm vinh quang chiến thắng để khích lệ tướng sĩ. Người anh hùng ấy khao khát một ngày “rửa nhục cho nước, báo thù cho cha”, để non sông được trường tồn.

Đặc biệt, Trần Quốc Tuấn đã đặt mình vào vị trí của dân, của nước. Ông không nói “ta” mà thường dùng những cách diễn đạt chung như “các ngươi”, “chúng ta”, để tạo sự đồng lòng, đồng chí hướng. Điều này cho thấy người anh hùng không tách biệt mình với tập thể, mà luôn hòa nhập vào vận mệnh chung của dân tộc.

3. Tình thương yêu và sự gắn bó với tướng sĩ

Một điểm đặc biệt trong hình tượng người anh hùng Trần Quốc Tuấn là tình cảm ông dành cho tướng sĩ. Ông coi họ như con, như anh em ruột thịt: “Ta cùng các ngươi sinh ra phải thời rối ren, lớn lên gặp buổi khó nhọc.” Những lời lẽ ấy không chỉ là sự khích lệ, mà còn xuất phát từ tấm lòng nhân ái.

Người anh hùng ấy vừa nghiêm khắc chỉ ra những thói quen xấu (ham chơi, mê cờ bạc, nhút nhát, thờ ơ), vừa bao dung, vừa chân tình khuyên bảo. Chính sự hòa quyện giữa tình và lý đã khiến cho lời hịch có sức lay động mạnh mẽ.

4. Khí phách hiên ngang, quyết tâm chiến đấu

Đỉnh cao của hình tượng người anh hùng trong tác phẩm là khí phách hiên ngang, quyết tâm chiến đấu đến cùng. Ông vẽ ra viễn cảnh: nếu không đánh giặc, sẽ phải chịu cảnh “trói tay chịu chết”, “cúi đầu làm nhục”. Ngược lại, nếu quyết tâm chiến đấu, ta sẽ có “thưởng vinh, lưu danh sử sách”.

Hình tượng người anh hùng Trần Quốc Tuấn vì thế vừa có nỗi đau, vừa có trách nhiệm, vừa nhân hậu, vừa kiên cường bất khuất. Đó là một hình tượng toàn diện, trở thành tấm gương sáng ngời của chủ nghĩa yêu nước.

5. Tư tưởng yêu nước trong văn học trung đại qua tác phẩm

Từ Hịch tướng sĩ, ta có thể rút ra những đặc điểm tiêu biểu của tư tưởng yêu nước trong văn học trung đại:

• Yêu nước gắn liền với ý thức độc lập dân tộc.
• Yêu nước đồng thời là thương dân, lấy nhân dân làm gốc.
• Văn học yêu nước luôn mang tính chiến đấu, cổ vũ tinh thần, khơi dậy sức mạnh cộng đồng.

Bên cạnh Hịch tướng sĩ, ta còn thấy tư tưởng ấy trong Chiếu dời đô của Lý Công Uẩn, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, hay những áng thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu, Phan Bội Châu sau này. Tất cả đều khẳng định: yêu nước là mạch nguồn xuyên suốt, bất tận của văn học dân tộc.

Kết bài

Hịch tướng sĩ không chỉ là một tác phẩm chính luận mẫu mực, mà còn là bản hùng ca bất diệt của dân tộc. Qua đó, hình tượng người anh hùng hiện lên với nỗi đau, trách nhiệm, tình thương và khí phách hiên ngang, bất khuất. Đây chính là biểu tượng cho tinh thần yêu nước ngàn đời của nhân dân Việt Nam. Đọc Hịch tướng sĩ, thế hệ hôm nay càng thêm tự hào về truyền thống dân tộc, đồng thời ý thức rõ hơn trách nhiệm giữ gìn và phát huy tinh thần ấy trong thời đại mới.